Ngọc Vạn công chúa

Ngọc Vạn công chúa, tên thật là Nguyễn Phúc Ngọc Vạn. Bà là con gái thứ hai của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên. Nhiều tài liệu trước đây thường ghi tước vị của bà là công chúa, nhưng thực sự là công nữ; vì bà chỉ là con của chúa. Tuy không được nhắc đển trong lịch sử triều Nguyễn; bà lại là người có công rất lớn trong việc mở rộng lãnh thổ quốc gia về phía Nam.

Thời kỳ chúa Sãi nắm quyền, lực lượng Đàng Trong được xem là lớn mạnh. Vua Chân Lạp (Chey Chetta II) muốn liên thủ mượn sức triều đình Thuận Hóa. Vì vậy, đã nhiều lần cho sứ giả sang dâng tiến châu báu. Từ đó mượn cớ cầu hôn Ngọc Vạn công nữ để củng cố mối quan hệ 2 bên.

Sau khi được phong là Tả cung hoàng hậu; trở thành Vương hậu của Chân Lạp, công nữ Ngọc Vạn đã dùng nhiều cách giúp Đại Việt mở rộng biên giới, bờ cõi.

Đồng thời, tại Chân Lạp, bằng uy tín và ảnh hưởng cá nhân của bà đối với triều đình; hoàng hậu Ngọc Vạn hỗ trợ vua đưa ra những sách lược sáng suốt; khiến đời sống người dân Chân Lạp thêm ấm no.

donggoitrithuc-Công-chúa-Việt-Nam-KSC-H2
Vào năm Khải Định thứ 2 (1917), Vua Khải Định sắc phong Tống Sơn quận chúa Nguyễn Thị Ngọc Vạn là Trinh Uyển Dực Bảo Trung Hưng tôn thần (Nguồn: vovinhquang.wordpress.com)

Chính cuộc hôn nhân này đã giúp ổn định biên giới phương nam; tạo cơ hội để chúa Nguyễn dồn sức chống lại chúa Trịnh ở phương bắc.

Thậm chí khi Chey Chetta II qua đời, triều đình Chân Lạp liên tục xảy ra tranh chấp quyền lực. Với vai trò là Thái hậu của Chân Lạp, công nữ Vạn Ngọc vẫn đứng sau giải quyết chính sự; mang lại lợi ích cho cả hai phía: Hoàng gia Chân Lạp và Đại Việt (Đàng Trong). 

Theo sau đó, với sự giúp đỡ của chúa Nguyễn; thái hậu Ngọc Vạn đã theo Ang Nan – phó vương của Chân Lạp về Sài Côn (nay là Sài Gòn). Rồi lui về ở ẩn, cho lập chùa Gia Lào, tại núi Chứa Chan, Đồng Nai.

Sau khi qua đời (lăng mộ tại làng Bằng Lãng); bà được dân làng thờ phụng tại đình làng Dã Lê Thượng và chùa làng Linh Sơn.

Ngọc Hoa công chúa

Trong tất cả những nàng công chúa vì lợi ích dân tộc mà sẵn sàng bước vào những cuộc hôn nhân chính trị. Có lẽ chỉ mỗi Ngọc Hoa công chúa là có kết thúc có hậu hơn cả.

Ngọc Khoa công nữ, tên đầy đủ là Nguyễn Phúc Ngọc Hoa. Không rõ bà sinh năm bao nhiêu và thân thế thật sự của bà. Tuy nhiên, lịch sử triều Nguyễn có một số ghi chép về bà là con gái nuôi của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên. Và ở Nhật Bản hiện vẫn còn mộ phần và di vật của bà sau khi qua đời.

Vào đầu thế kỷ 17, trong số thương nhân nước ngoài đến buôn bán tại Hội An; có một vị thương gia tên Araki Sotaro. Araki đã đi lại buôn bán giữa các nước Xiêm (là Thái Lan hiện nay) và An Nam. Ông được chúa Sãi tin cậy và từ đó, ông có nhiều mối quan hệ thân tình với triều đình nhà Nguyễn hơn.

Tại Huế, năm 1619, ông gặp công nữ Ngọc Hoa. Sau đó, Araki được chúa Sãi gả con gái và từ đó công nữ Ngọc Hoa theo chồng sang Nhật Bản sinh sống với tư cách là chính thê. Hai người sinh hạ được một người con gái và sống một cuộc sống hạnh phúc.

donggoitrithuc-Công-chúa-Việt-Nam-KSC-H6
Lễ hội Okunchi mở hằng năm ở Nagasaki (ngày 7-9/10). Đám rước do thiếu nhi đóng vai vợ chồng Công nữ Ngọc Hoa đứng trên mũi một chiếc thuyền buôn. (Nguồn: internet)

Khi về nước, Akari mở một trung tâm thương mại tại Nagasaki. Công nữ Ngọc Hoa cũng tham gia giúp chồng quản lý công việc. Cho đến khi ông Araki mất, bà vẫn tiếp tục làm công việc sổ sách thay ông.

Ngoài ra, bằng uy tín bản thân và nhận được sự yêu mến của người dân, bà đã hỗ trợ rất nhiều cho các thương nhân tại vùng Nagasaki, chủ yếu thúc đẩy mối quan hệ buôn bán với triều đình nhà Nguyễn.

Vai trò của công nữ Ngọc Hoa quan trọng đến mức sau thời điểm 1645, khi bà mất, việc giao thương buôn bán giữa hai quốc gia đã bị gián đoạn suốt một thời gian rất dài mới được nối lại.

donggoitrithuc-Công-chúa-Việt-Nam-KSC-H7
10 năm sau, công nữ Ngọc Hoa cũng qua đời vào đúng ngày mất của chồng. Hiện nay, thương gia Araki và công chúa Ngọc Hoa đang yên nghỉ tại chùa Daioiji, tỉnh Nagasaki.(Nguồn: internet)

Hiện nay, trong văn hóa ẩm thực của vùng Nagasaki vẫn còn thể hiện rất rõ ảnh hưởng của văn hóa Việt Nam, được truyền bá bởi nàng Anio-san (tên gọi thân mật của người dân Nagasaki về bà).

Nét văn hóa này vẫn được duy trì cho đến bây giờ, khi mà người Nhật thường ăn uống theo khẩu phần riêng trong mỗi bữa ăn, trong khi người dân Nagasaki thường bày thức ăn trong đĩa lớn để mọi người cùng gắp ăn chung như người Việt.

Vấn đề hôn nhân nhằm mục đích chính trị đã đóng một vai trò không nhỏ trong việc mở mang bờ cõi, nhất là trong công cuộc Nam tiến. Trong đó các cành vàng lá ngọc đã đóng một vai trò nhất định, nước mắt má hồng đã tô thắm cho từng dải đất biên cương.

Nguyễn Lệ Hậu- Phân Viện Chính Trị Hồ Chí Minh (Đà Nẵng)

Nguyễn Trần Minh Ngọc tổng hợp