Mặc dù đã có nhiều tư tưởng, trường phải để giải thích về các hiện tượng tâm lý; nhưng ngành tâm lý học chỉ thực sự bắt đầu phổ biến và phát triển vào thế kỷ XIX; với sự ra đời của vô số quan điểm về việc lựa chọn đối tượng, phương pháp nghiên cứu. Trong số những quan điểm về tâm lý học này; dù hiện nay chỉ có một số quan điểm vẫn được mọi người ủng hộ tiếp tục nghiên cứu; nhưng sự ra đời của 7 quan điểm này đã góp phần vô cùng to lớn trong việc đặt nên nền móng phát triển của ngành tâm lý học.

Tâm lý học hành vi.

Quan điểm Tâm lý học hành vi được khởi xướng bởi nhà tâm lý học người Mỹ John B. Watson (1878 – 1958). Quan điểm này của ông được xây dựng dựa trên học thuyết phản xạ; chúng ta có thể tạo ra những phản xạ có điều kiện thông qua quá trình học tập, làm quen môi trường có điều kiện; của Ivan Pavlov và quan điểm triết học duy vật thực chứng; mọi lập luận đều phải được xây dựng dựa trên những chứng cứ, quan sát có thể nhìn thấy được. Vì thế, trường phái này cho rằng; Tâm lý học chỉ nghiên cứu về những hành vi có thể quan sát được một cách trực tiếp; và những yếu tố từ môi trường quyết định đến hành vi của cá thể; đồng thời, trường phái này còn bác bỏ trạng thái ý thức trong mỗi cá nhân.

John B. Watson định nghĩa rằng; hành vi là tổng số các phản ứng (Response) của cơ thể phản ứng lại các kích thích (Stimulus) từ môi trường. Từ đó, ông cho rằng; bằng cách điều khiển, kiểm soát các kích thích từ môi trường sống của con người; thì có thể hiểu được, để rồi hình thành và điều khiển hành vi của họ như đúng mong đợi.

Ảnh: Trần Cẩm Thành.

John đã xây dựng và chứng minh thành công một “công thức dành cho tâm lý học hành vi”.

Thông qua mối tương quan giữa kích thích từ môi trường sống và hành vi của cá thể (S->R). Thế nhưng, công thức của quan điểm tâm lý này chỉ thực sự nổi tiếng khi được B. F. Skinner; bổ sung O, các yếu tố trung gian như nhu cầu, sở thích, mong muốn, kỹ xảo cùng tham gia vào quá trình phản ứng lại với những kích thích.

Ảnh: Trần Cẩm Thành.

Tuy nhiên, quan điểm này ngày nay đã bị phê phán là quá máy móc; chỉ tìm hiểu những biểu hiện bên ngoài mà bỏ qua trạng thái ý thức bên trong của con người. Vì thế, quan điểm này vẫn chưa khai thác các khía cạnh bên trong của tâm lý con người. Với góc nhìn của chủ nghĩa duy vật thực chứng; thì mối quan hệ giữa kích thích từ môi trường và hành vi phản ứng đã phủ nhận tính chủ thể của mỗi con người.

Quan điểm về hành vi học đã xác định rõ đối tượng nghiên cứu là hành vi; còn phương pháp nghiên cứu là quan sát thực nghiệm. Việc ra đời của quan điểm này trong bối cảnh ngành Tâm lý học đang rơi vào khủng hoảng; vì chưa xác định được đối tượng và phương pháp nghiên cứu; đã tạo điều kiện cho ngành Tâm lý học mở ra con đường phát triển; gián tiếp tạo nên những quan điểm Tâm lý học sau này.

Tâm lý học Gestalt (Tâm lý học cấu trúc).

Quan điểm tâm lý học Gestalt xuất hiện ở Đức vào năm 1913.

Ảnh: Trần Cẩm Thành.

Xuất phát từ một ý tưởng tự phát, Max Wertheimer đặt nền móng cho sự hình thành trường phái này:” Các tri giác của chúng ta có các cấu trúc khác hẳn với cấu trúc của kích thích giác quan”. Do đó, trường phái này tập trung nghiên cứu sâu vào hai lĩnh vực là tư duy và tri giác; trường phái cố gắng giải thích hiện tượng tri giác, tư duy dựa trên cấu trúc sinh học; sẵn có trên não.

Khi một sự vật, hiện tượng nào đó tác động vào con người, do trong não có sẵn một cấu trúc tương tự với sự vật hiện tượng đó nên con người phản ánh được chúng. Như vậy, bản chất của quá trình tư duy và tri giác của con người có tính chất cấu trúc; nghĩa là con người tư duy và tri giác theo một tổng thể chỉnh thể trọn vẹn của sự vật; hiện tượng chứ không phải là tổng từng thành tố bộ phận, riêng lẻ.

Ảnh: Internet.

Tính tổng thể, chỉnh thể của Tâm lý học Ghestal rất quan trọng trong nghiên cứu tâm lý nói chung nhưng vì quá chú trọng đến kinh nghiệm của cá nhân, vai trò của việc học hỏi những kiến thức mới đã bị xem nhẹ. Tư tưởng của Tâm lý học Ghestal đã hướng khoa học tâm lý xem xét các hiện tượng tâm lý như một tổng thể trọn vẹn cũng như đưa Tâm lý học đến đối tượng nghiên cứu là quá trình ý thức, nhận thức của con người hơn là những hành vi quan sát được bên ngoài.

Trần Cẩm Thành tổng hợp.

Các bạn đọc qua hãy cho mình thêm nhận xét để cải thiện các bài viết sau nhé, xem thêm các bài mình viết tại đây!