Trần Thủ Độ là một trụ cột của triều Trần. Một nhân vật lịch sử với bản lĩnh chính trị và cá tính khác thường. Ông xử lý việc gì cũng thẳng thắn, quả quyết theo ý chí của mình. Ông ít khi để cho tình cảm sai khiến. Ngoài ra, ông là một đại công thần, người sáng lập và trực tiếp lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước những năm đầu thời kỳ nhà Trần.

Tuy là người lợi ích quốc gia đặt trên tất cả. Nhưng ông vẫn bị các sử thần thời phong kiến chê trách nhiều dưới ngòi bút của họ. Trần Thủ Độ hiện ra như một quyền thần vô học, có tài mà không có đức. Vậy ông là người có công hay kẻ có tội?

Có hay không việc Trần Thủ Độ giết Lý Huệ Tông?

Nhà Lý và nhà Trần đều có công lớn đối với lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, mỗi lần đọc lại sử sách lại thấy “cộm” lên câu chuyện Trần Thủ Độ “giết hết” tôn thất nhà Lý. Đại Việt sử ký toàn thư có ghi và mở ngoặc: “Xét thời Trần Anh Tông còn có người họ Lý làm tướng, hơn nữa Phan Phu Tiên không ghi lại, việc này chưa chắc đã có thực, hãy tạm chép vào đây”. Vì thế một “nghi án” mà không có tài liệu, không có “nhân chứng vật chứng” thì không thể kết tội. Chính vì không kết tội được thì phải tuyên bố đương sự vô tội.

Sử sách cũng vậy, đã ghi một điều thì phải có nguồn dẫn tin cậy. Vấn đề là lâu nay khi giáo dục truyền bá lịch sử người ta thường không lưu ý đến câu mở ngoặc này của Ngô Sỹ Liên. Khi nghiên cứu lịch sử, nhiều nhà nghiên cứu cũng không để ý đến bối cảnh có chỉ dụ của Lê Thánh Tông.

trần-thủ-độ-người-có-công-hay-kẻ-có-tội-trần-ngọc-mỹ-duyên-ksc-donggoitrithuc-H1

Đối với Trần Thủ Độ, ông một tay quán xuyến cơ nghiệp nhà Trần trong buổi đầu. Dù quyền hành “nghiêng nước” nhưng ông quang minh lỗi lạc, chí công vô tư. Bên cạnh đó, dù hết lòng bảo vệ nhà Trần ông cũng không dùng thủ đoạn lừa dối để giết người bừa bãi như vậy. Không những vậy, Trần Thái Tông là con rể của Lý Huệ Tông và Trần Thánh Tông chính là cháu ngoại của Lý Huệ Tông. Nhà Trần, kể từ Trần Thánh Tông có một nửa dòng máu của họ Lý. Cho nên nói “Họ Lý vẫn được tế tự luôn luôn” là có cơ sở và việc Trần Thủ Độ “giết hết” tôn thất nhà Lý là không thể.

Trần Thủ Độ và câu chuyện chặt ngón tay người thân xin chức tước.

Là người cầm cân nảy mực của triều Trần. Trần Thủ Độ luôn nêu cao tấm gương tuân thủ những quy định kỉ cương phép nước. Ông có một người cháu vợ tên Nguyễn Văn Dậu muốn xin làm chức câu đương để có một chút máu mặt trong làng xã. Sau khi nghe vợ kể lại thì ông đưa cho bà cuốn sổ để ghi họ tên người cháu vào. Nhưng khi Dậu đến gặp ông thì ông bảo: “Ngươi vì công chúa xin cho mới được làm câu đương, cho nên không thể ví với chức câu đương của người khác được”. Thế là ông quyết định chặt một ngón tay của Dậu để phân biệt với những người câu đương khác.

Tuy muốn làm chức câu đương để có chút máu mặt trong xã. Nhưng khi nghe đến việc phải chặt ngón tay, Dậu xin thôi và không làm câu đương nữa. Việc ông đòi chặt tay người xin chức tước cho thấy những biện pháp trị “con ông cháu cha”. Chỉ biết bám vào người nhà để tiến thân, Trần Thủ Độ chỉ dọa thôi đã có hiệu quả. Quyền lợi dân tộc là cao hơn hết thảy.

Trần Thủ Độ người đặt lợi ích quốc gia trên tất cả.

Trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ, Trần Thủ Độ có vai trò hết sức quan trọng. Tháng 12 năm Đinh Tỵ. Quân Mông Cổ, sau khi tiêu diệt nước Đại Lý (Vân Nam), đã tiến vào lưu vực sông Hồng. Thế giặc rất mạnh, quân Đại Việt bị đánh lui, vua Thái Tông phải bỏ Thăng Long rút xuống phía nam. Vua ngự thuyền nhỏ đến thuyền em ruột là Thái úy Trần Nhật Hạo hỏi kế. Nhật Hạo lấy ngón tay chấm nước viết hai chữ “Nhập Tống” ở mạn thuyền. Ý muốn khuyên vua nên chạy sang nhờ vả nước Tống.

Câu trả lời đanh thép ông đã giữ vững tinh thần dám đánh, quyết thắng.

Vào lúc gay go nhất của cuộc kháng chiến. Câu trả lời đanh thép “Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo!” của ông đã giữ vững được tinh thần dám đánh và quyết thắng của quân dân Đại Việt trong cuộc phản công quyết liệt đánh vào Đông Bộ Đầu ngày 29/1/1258, buộc địch phải rút chạy về nước. Trần Thủ Độ xứng đáng được xếp vào hàng những nhân vật kiệt xuất. Trần Thủ Độ đi đầu trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước trong lịch sử dân tộc.

Tuy là người lợi ích quốc gia đặt trên tất cả. Nhưng ông vẫn bị các sử thần thời phong kiến chê trách nhiều. Dưới ngòi bút của họ. Trần Thủ Độ hiện ra như một quyền thần vô học, có tài mà không có đức. Có công với nhà Trần nhưng lại có tội với nhà Lý. Nhưng khi chép về việc “Trần Thủ Độ giết hết tôn thất nhà Lý” trong Đại Việt sử ký toàn thư. Ngô Sĩ Liên cũng để trong ngoặc đơn là “việc này chưa chắc đã có thực”.

Triều Trần, ngoài những chiến công chống ngoại xâm oanh liệt còn là một triều đại có những thành tựu văn hóa rực rỡ. Các Hoàng đế nhà Trần, từ Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông đều là những triết gia, những thi sĩ đứng ở đỉnh cao của văn hóa Đại Việt giai đoạn trung đại. Thế nhưng, một thực tế không sao phủ nhận được là những ông vua bề bề chữ nghĩa ấy đều phải sâu sắc chịu ơn của Trần Thủ Độ – người một tay khơi dậy một vương triều!    

Trần Ngọc Mỹ Duyên – Tổng hợp

Xem thêm:

>> Chữ Nôm và vai trò của Hoàng đế Quang Trung

>> VỊ VUA VIỆT ĐẦU TIÊN LẤY VỢ NGOẠI VÀ LÊN NGÔI HAI LẦN TRONG ĐỜI