Nói về phóng sự ảnh là nhắc đến một thể loại ảnh báo chí, phản ánh hiện thực khách quan bằng tập hợp các bức ảnh. Chúng kết nối chặt chẽ với nhau để bộc lộ chân thực chủ đề mà tác giả theo đuổi.

Trong “thế giới phẳng” ngày nay, phóng sự ảnh góp phần không nhỏ trong việc kể những câu chuyện về đời sống xã hội. Chụp phóng sự ảnh khá cuốn hút nhưng cũng đầy thách thức với người cầm máy. Bởi lẽ các bức ảnh được gọt giũa từ phương pháp không can thiệp, không dàn dựng, không làm thay đổi bản chất của đối tượng.

Phóng sự ảnh với các anh em trong nghề được xem là khá khoai. Không chỉ đòi hỏi ngón nghề, những phản xạ nhạy bén mà còn có tư duy mạch lạc, phong phú. Phóng sự ảnh trở nên sinh động và chạm đến trái tim người xem khi qua ngòi bút và quan sát của người làm báo am hiểu tri thức về văn hóa, chủng tộc,…

Phóng sự ảnh “Bàn chân kỳ diệu”. Nguồn: Báo Tuổi Trẻ

Cấu trúc một tác phẩm phóng sự ảnh

Tít (Tiêu đề tác phẩm)

Tít phóng sự ảnh vừa mang ý nghĩa khái quát, vừa có tính gợi mở. Có 4 cách đặt Tít cho tác phẩm. Bao gồm: Gọi tên sự vật/sự việc/hiện tượng; Mô tả hành động, trạng thái của người, sự vật; Dùng biện pháp tu từ; Nêu hiệu quả/hậu quả của hành động.

  • Với cách đặt Tít đầu tiên, tác giả có thể điểm mặt ngay tác phẩm phản ánh ai, cái gì. Công chúng sẽ không bị nhầm lẫn đối tượng mục tiêu của bài. Tít dạng này có độ phổ biến rộng rãi, tùy hãng báo sẽ có mức độ sử dụng khác nhau.

Ví dụ: “Đồng muối Sa Huỳnh” trên Lao Động Cuối Tuần số 9 năm 2016; “Chào lớp 1” của Người Lao Động vào tháng 8/2019.

  • Tác giả có thể trả lời một số câu hỏi về những điều được phản ánh trong tác phẩm như Tại sao? Như thế nào? Ở đâu? Khi nào? bằng Tít mô tả hành động – trạng thái của nhân vật – sự vật.

Ví dụ: “Người Sài Gòn vật vã trong nắng nóng cực đỉnh” trên VnExpress thứ năm 05/5/2016; “Hà Anh mặc bikini, đọ dáng bên Hoa hậu Toàn cầu 2016” trên VnExpress thứ năm 02/3/2017; “Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đi bầu cử” trên Người Lao Động đăng tải 23/5/2021.

Một số tác phẩm tham gia cuộc thi viết phóng sự ảnh - ký sự

Một số tác phẩm từ cuộc thi viết phóng sự – ký sự 2019-2020 đăng trên Báo Người Lao Động. Ảnh: Nguyễn Quang Liêm

  • Trong các dạng Tít, Tít được đặt bằng cách sử dụng các biện pháp tu từ là hấp dẫn nhất. Tuy nhiên, độ phổ biến của dạng Tít này lại khiêm tốn hơn. Do khả năng sử dụng ngôn ngữ viết và ngôn ngữ hình ảnh không phải lúc nào cũng tìm được những tiếng nói chung. Các biện pháp tu từ được các báo sử dụng trong đặt Tít là: So sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ.

Ví dụ: Với biện pháp so sánh, Y Tý được ví như “Mùa vàng trong mây” qua phóng sự ảnh “Y Tý – Mùa vàng trong mây” trên báo Lao Động Cuối Tuần số 39 năm 2013. Chúng ta có thể cảm nhận Y Tý huyền ảo trong biển mây bồng bềnh. Màn mây bạc bẽn lẽn trôi trên những thửa rộng bậc thang vàng óng. Cánh đồng lúa chênh vênh giữa lưng chừng núi. Dăm mái nhà gỗ bé xíu đã bạc màu thời gian và mưa nắng. Khung cảnh được điểm tô thêm những vạt váy rực rỡ của những cô gái người Mông tỉ mỉ thêu thổ cẩm. Mùa vàng giữa biển mây Y Tý bình yên, no ấm và rộn ràng niềm vui.

  • Ngoài ra, các hãng báo đôi khi gây bất ngờ bằng cách đặt Tít dùng câu cảm thán hoặc lời nói nhân vật, dùng lời ca hay câu ca dao, v.v... Tỉ lệ đặt Tít theo cách này rất hiếm hoi.

Ví dụ: Trong phóng sự ảnh “Ớn quá Đà Lạt ơi!” trên Tuổi Trẻ Chủ nhật 31/3/2012; “Bộ trưởng Thăng xuống ngó mà coi” trên Tuổi Trẻ Chủ nhật 03/8/2014.

Lời dẫn

Lời dẫn (hay lời giới thiệu) được gọi là Sa-pô. Chúng được đặt trước Heading bài, không nhất thiết phải có trong tác phẩm. Sa-pô thường do phóng viên tự viết hoặc tòa soạn viết. Hiện nay, người đọc trở nên thông minh và tinh tế hơn, họ dễ dàng bỏ qua các bài viết kém chất lượng. Vì thế bạn cần tạo sự khác biệt ngay từ những câu đầu tiên. Sa-pô có thể làm được điều đó! Sa-pô có tác dụng mạnh mẽ trong việc gây ấn tượng, chỉ ra nét độc đáo của vấn đề.

Lời dẫn sẽ giải thích về các vấn đề chính xung quanh sự kiện được tác giả lựa chọn để trình bày. Một cách dễ hiểu hơn, chúng đề cập đến xuất xứ, nguồn gốc, bối cảnh chính trị xã hội của tác phẩm. Tác giả có thể dùng ngôn ngữ văn học hoặc nghị luận, tùy thuộc vào vấn đề của tác phẩm. Ngôn ngữ giản dị thường dễ đi vào lòng người.

người đang cầm bút viết trên giấy trắng

Thiết kế: TKDesign

Hình ảnh

Ảnh đinh (Ảnh chủ đề): Ảnh loại này giống như một cánh cửa đầy tính khuyến dụ. Bức ảnh sẽ không ngần ngại mời gọi chúng ta mở nó ra để khám phá thế giới bên trong tác phẩm. Với vai trò bao quát nội dung chính, ảnh đinh được bày trí ở kích cỡ lớn, được điểm xuýt nổi bật hơn so với các ảnh khác. Ảnh đinh thường có bố cục tốt và thời cơ bấm máy điển hình.

Tập hợp hình ảnh: Gồm từ 3 ảnh trở lên thể hiện các chi tiết cấu thành câu chuyện. Các chi tiết có thể đứng độc lập nhưng vẫn liên kết với tổng thể. Mâu thuẫn có, bối cảnh có, tương tác nhân vật có,… những yếu tố như thế được lột tả trong tổng thể câu chuyện. Gọi là linh hồn của tác phẩm phóng sự ảnh.

báo người lao động magazine và đại tá Tư Cang

Trích đoạn ảnh trong phóng sự ảnh “Tình báo giữa lòng tình báo“. Thực hiện: Dương Quang – Quang Liêm

Bài viết

Nếu ví hình ảnh là cánh diều, thì nội dung và chú thích bài viết sẽ là sợi dây diều. Cánh diều càng bay bổng, càng cần những sợi dây chắc chắn để diều không vụt khỏi tầm mắt người xem. Có nghĩa là công chúng báo chí (người xem) sẽ không bị xa rời mạch chuyện. Ngôn ngữ văn tự của bài viết và chú thích sẽ cung cấp những thông tin mà hình ảnh chưa thể hiện hết.

Chú thích

Mối quan hệ giữa chú thích và hình ảnh là quan hệ tương hỗ. Dù cho bức ảnh đứng độc lập hay nằm trong tập hợp phóng sự ảnh, chúng cũng cần phải có chú thích đi kèm.

Chú thích có 3 dạng sau: Cung cấp thêm thông tin cho hình ảnh; Nhắc lại một phần dữ kiện trong hình ảnh hoặc đưa lời của nhân vật trong ảnh vào chú thích. Một điểm đáng chú ý của chú ý là sự kết hợp của các dạng chú thích này, sẽ cung cấp cho công chúng góc độ tiếp cận đa dạng hơn mà không cảm thấy đơn điệu và buồn chán khi theo dõi câu chuyện. Nếu để ý đôi khi tác giả “xào nấu” cả 3 dạng chú thích trong cùng một bức ảnh.

Mỹ Ngọc theo chia sẻ của phóng viên Nguyễn Quang Liêm

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments