Cụ Nguyễn Trường Tộ, một con người lỗi lạc, tài hoa nhưng cuộc đời lại bạc mệnh. Trong nhiều tài liệu nghiên cứu, người ta đều nói cụ là người có tư duy vượt thời đại; là người có công lớn trong việc canh tân nước Việt. Cá nhân tôi, thấy đâu đó trong từng bản trần tình, trong từng cái suy nghĩ dài lâu, lo âu cho vận mệnh dân tộc. Là cả một nỗi niềm trăn trở day dứt cụ từng ngày.

Cụ Nguyễn Trường Tộ

Nguyễn Trường Tộ sinh năm 1828, ở làng Bùi Chu, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An. Lớn lên trong thời Pháp thuộc, là người học rộng hiểu sâu, vừa là một chí sĩ, kiến trúc sư; lại là một nhà công giáo yêu nước. Nhờ tài năng của mình, nhiều lần cụ có cơ hội đi sang các nước phát triển như Hương Cảng, Singapore, Thụy Sĩ, Roma,…

Với lòng khát khao canh tân đất nước, cụ Nguyễn Trường Tộ không để vụt mất cơ hội nào. Cụ cố gắng bằng tất cả năng lực của mình trao dồi và học hỏi phát triển của khoa học kỹ thuật, quốc phòng, ngoại giao,… Để về chỉ dạy lại, truyền bá cái phát triển của Tây của Tàu; giúp dân mình đỡ khổ, rồi từ đó mà phát triển đất nước.

Nổi bật là các đề xuất thay đổi cách giáo dục thay đổi tư duy, canh tân giáo dục, đó là bỏ hẳn lối học từ chương, nhai văn nhá chữ. Hay sự thay đổi về Nhà nước pháp quyền trong thời đại nước ta vẫn còn chế độ xã hội phong kiến,…Nhưng hết lần này đến lần khác, không những bị khước từ, mà còn là sự thờ ơ và lạnh nhạt của vua quan triều Nguyễn.

Kể đến nổi bật là cuộc gặp mặt với vị quan Thượng thư Trần Tiễn Thành; một trong những vị quan cụ tin tưởng nhất với hy vọng được vua Nguyễn gọi vào triều để thảo chuyện canh tân. Nhưng mọi thứ lại về với vô vọng, thứ cụ nhận lại được là sự im lặng đến nao lòng… Thật sự phải quyết tâm lắm mới duy trì được sự nghiệp khó khăn này.

Công sức, lòng tin và cả cuộc đời cụ Nguyễn Trường Tộ dành cho sự nghiệp vĩ đại là “CANH TÂN ĐẤT NƯỚC” để rồi nhận lại là cái cô đơn đau đớn. Cô đơn vì vua quan nhu nhược và cố chấp. Cô đơn vì dân không chịu học cái mới mà chỉ làm dựa trên kinh nghiệm và phó mặc lòng tin cho trời cho đất. Cô đơn vì cái phát triển đất người lại không phù hợp với tri thức dân ta bấy giờ. Còn cả cái sự cô đơn vì mình là người công giáo; các hoạt động tham gia vào triều chính cũng như truyền dạy gióa dục cũng bị hạn chế và co hẹp trong sự vô vọng.

Tuy vậy, với 58 bản điều trần và nhiều lần quyết tâm đề xuất chính sách chiến lược. Tôi lại thấy trọng hơn là thương. Từ khi còn trẻ, đôi vai của cụ Nguyễn Trường Tộ vốn đã nặng trĩu trách nhiệm với dân với nước. Cái nhiệt, cái quyết, cái tâm của cụ dường như chưa bao giờ là vơi. Nó chỉ đầy đầy và đầy hơn nữa. Nó mạnh mẽ đến nỗi dù cô đơn, dù không được chấp nhận, dù bao nhiêu công sức đổ sông đổ biển. Thì cụ vẫn mày mò soạn thảo ra những Bản Điều trần đầy tính sắt bén và mang tầm nhìn dài hạn.

So với thời bấy giờ, liệu rằng cũng có những con người đang cùng đồng cảm với cụ. Vì họ tài, họ hiểu và nhìn được cái mà nước ta phải thay đổi để trưởng thành. Gần nhất là giáo dục con người, là nhân cách và tư duy lối mòn. Được bao nhiêu trong số hàng vạn người ngoài kia. 1 giây 1 phút nào đó nghĩ về việc hoàn thiện bản thân để mai này góp phần nhỏ nào đó cho sự đi lên của cộng đồng.

Những chính sách phát triển thì được đề ra rất nhiều. Nhưng người có thể thực hiện lại không được bao. Như cụ Nguyễn Trường Tộ, thời thế không cho phép, vua quan quá đỗi cố chấp, dân lại khó đổi do lối cũ trong suy nghĩ. Vậy thời nay thì sao, dân trí cũng dần cải thiện, đất nước cũng hưng thịnh. Nhưng mỗi thời một nỗi. Thực trạng hiện nay chính là thế hệ trẻ.

Họ lười trong tư duy và cả hành động. Họ thích đi chơi vô thưởng vô phạt thay vì đến một nơi mới lạ để tìm hiểu mở mang tri thức. Họ thà thức thâu đêm chơi một trò game; hay đọc một quyển ngôn tình chứ không dành ra 30 phút mỗi ngày để đọc vài trang sách. Họ thích sống theo dư luận đám đông, sợ nhiều thứ và luôn nghĩ mình tài giỏi và “sành” hơn người khác.

Họ học chạy theo điểm số và những kiểu học đối phó. Chứ không tìm cho mình một niềm đam mê để trao dồi kiến thức,… Nhiều vấn đề giới trẻ ngày nay đang mắc phải vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Đáng ra họ nên chăm chỉ thêm chút nữa, tìm hiểu về những cải tiến khoa học kỹ thuật. Hay chí ít là hoàn thiện năng lực bản thân để cá nhân mình sau này là một phần có ích cho cộng đồng này.

Rồi sẽ cũng có những người thầm lặng mong muốn cống hiến công sức mình để canh tân nước Việt. Nhưng chắc chắn nó sẽ là con đường dài và cần nhiều người cùng bước đi mới có thể thành. Tiếp nối sự nghiệp canh tân của cụ để ta không còn phải nghe câu. “Một bước sa chân nghìn đời quên hận. Quay đầu nhìn lại cơ đồ đã hóa trăm năm”.

Còn về những đóng góp nổi bật và những câu chuyện ẩn chứa sau công trình tư duy vĩ đại ấy thì sao? Đừng quên đón đọc phần tiếp theo của bài viết nhé!

> CỤ NGUYỄN TRƯỜNG TỘ – KHÁT VỌNG CANH TÂN ĐẤT NƯỚC CHƯA THÀNH (PHẦN 2)

Phạm Gia Bửu Tóm tắt theo “Nguyễn Trường Tộ – người công giáo yêu nước và nhà tư tưởng có tư duy vượt thời đại ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX”, TS. Phạm Huy Thông.

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments