Không phải chỉ ở nước ta hiện nay mới cần đổi mới giáo dục. Ở bất cứ nước nào, vào bất cứ thời điểm nào từ gần hai thế kỷ nay, vấn đề đổi mới giáo dục thành một vấn đề thường trực. Đổi mới cho hợp thời, đổi mới cho tốt hơn. Khi thì đổi mới chương trình, khi thì đổi mới phương pháp. Xưa hơn, lúc sau cách mạng 1789 là đổi mới để không còn lệ thuộc, đến hồi đầu thế kỷ thứ XX là đổi mới để thành giáo dục cưỡng bách và miễn phí cho tất cả mọi trẻ. Đổi mới để trường học không trở thành con… khủng long sống ở thời @.

Trong tất cả những đổi mới đó, người đi dạy phải thích ứng theo, phải học thêm để dạy tốt hơn. Thế nhưng có một số kỹ năng mà ta chờ đợi ở người đi dạy. Từ muôn thuở, những điều kiện cần, tuy chưa đủ, nhưng là những điều kiện bất di bất dịch, lúc nào cũng còn hợp thời, không mất giá trị. Đó là những kỹ năng giáo dục không được dạy, không được học và có lẽ khá “nhẹ nhàng”. Nhưng là kỹ năng căn bản không dạy được, không học được mà phải rèn luyện mà thành.

Kỹ năng giáo dục – tạo cảm xúc

Một giáo viên trẻ mới ra trường thường được đào tạo đầy đủ: phải áp dụng phương pháp này để truyền đạt kiến thức kia, phải đào tạo vốn trí tuệ, kỹ năng, đạo đức cho học trò. Cả một danh sách dài, lại phải tôn trọng tối đa các giáo trình, chương trình,… Đến nỗi nhiều khi cả người đứng trên bục giảng lẫn người đi học đều thành những người máy – robot – để dạy, để học, để theo chương trình, để thi đua. Nhưng có cảm xúc ta mới hấp thụ tốt và mới nhớ lâu. Học không phải chỉ là việc của cái đầu mà còn là phần của con tim.

Một bức ảnh minh họa, một cách dẫn nhập lý thú, một thí dụ điễn hình và cụ thể,… Là vài trong trăm ngàn cách gợi cảm xúc cho học trò. Người đi dạy biết gây cảm xúc cho trò là người giúp chúng hạnh phúc ở trường và sẵn sàng tiếp thu hiểu biết. Trò càng nhỏ càng cần cảm xúc để thêm động cơ cho tiếp thu. Tạo cảm xúc một cách tích cực cũng góp phần gián tiếp dạy cho trò học cách làm người có nhân nghĩa. Nhiều học trò “hư” ngày trước bị thầy giáo vụt cho một roi nhớ đời đã thay đổi hẳn và trở thành người thành công cũng là một thí dụ tạo cảm xúc. Thầy khó mà có cảm xúc được với một lao động quá tải và theo lệnh của trên!

Kỹ năng giáo dục – truyền đam mê

Nghề đi học là một nghề rất cực: bị gò bó trong bốn bức tường trong khi ngoài sân, nắng mặt trời đẹp biết bao nhiêu, lại có gió mát chim hót,… Tuổi trẻ lại là tuổi hiếu động. Phải làm sao các em đồng ý, bằng lòng “nhốt” mình trong lớp học. Giáo viên cần giữ chân các em trong lớp bằng mọi cách có thể. Nói thật với các em “chuyện đời” của chính mình; những khó khăn hạnh phúc của mình lúc còn ngồi trên ghế nhà trường; những gian nan khổ sở cùng những thích thú mà việc học đã mang lại,… Đó là một trong những hình thức “vẽ đường” cho các em đi và minh chứng sự khả thi của việc học, của đề tài phải khai thác.

Nhiều khi các em không cần giáo viên phải dài dòng: chỉ qua giọng nói, ánh mắt lung linh,… giáo viên đã đủ “rót” hồn vào bài giảng. Dĩ nhiên là phải có đam mê mới truyền đam mê được. “Đam mê là một… bệnh hay lây”. Với đam mê, thầy cũng như trò sẽ có khả năng vượt suối qua đèo. Những người “xấu miệng” thì bảo rằng “Úi dào, tôi còn cơm áo gạo tiền, đi dạy cũng là một nghề để kiếm sống thôi”.

Về phía học trò, đam mê hay không đam mê gì thì chúng cũng phải học nếu không thì thi rớt. Nhưng đi học không phải là một hình thức phạt tù khổ sai! Mặt khác truyền đam mê là một phương thức có chiều sâu chứ không phiến diện: truyền đam mê khác với hoạt náo hay làm cho sống động. Thầy trò có thể yên tĩnh làm những công việc của mình và làm một cách hăng say. Trò, thầy và môn học: cả ba cùng… đam mê. Như một bình thông nhau. Thầy không thể đam mê được nếu suốt ngày phải vật lộn với sổ sách, báo cáo và “thi đua”!

Kỹ năng giáo dục tiếp nhận cái đẹp

Nếu trên bảng, cô giáo không trình bày một bài giảng khúc chiết, sáng sủa thì làm sao đòi hỏi trò nắn nót chép bài vào vở? Đó là một cách rất trẻ con để nói đến kỹ năng mà người đi dạy cần có để tạo cho trò khả năng tiếp cận cái đẹp. Cái đẹp ở trường – phòng ốc, sân chơi, trang trí lớp học. Cái đẹp trong môi trường đô thị hay trong thiên nhiên qua các sinh hoạt ngoài trời. Cái đẹp của văn chương, của âm nhạc hay hội họa. Cái đẹp khi ta tiếp cận với khoa học, cái đẹp của tri thức,… Đó là chưa nói tới cái đẹp của ngôn từ, cái đẹp của cư xử giữa trò và thầy.

Từ kỹ năng giáo dục tiếp thu cái đẹp học trò ta sẽ… đẹp thêm với tất cả những gì chúng đã tiếp thu. Người đi dạy ở đây gần như là hóa thân làm một thợ kim hoàn mài ngọc và học trò của ta trở thành những hòn ngọc đẹp. Con người không chỉ cần sống mà còn cần sống đẹp. Đạt tới một cuộc sống có giá trị là cứu cánh, là đích đến của mỗi một trong chúng ta. Thầy khó mà nhận ra cái đẹp khi mà lo cuộc sống chiếm hết tâm trí!

Kỹ năng tạo tình người

Liên hệ giữa thầy với trò không là một liên hệ thị trường kiểu “tiền trao cháo múc” – đó là một trong những lý do khiến tôi chống việc học thêm – Liên hệ thầy-trò cũng không được là một liên hệ quyền lực (suốt đời tôi đã góp sức chống đối hình thức liên hệ quyền lực giữa thầy và trò). Liên hệ thầy trò phải là một liên hệ đặc biệt giữa người với người.

Khi đến trường, trò hết là một trẻ con trong gia đình. Rời vòng tay bảo bọc của cha mẹ, nhưng trò chưa có đủ bản lĩnh để ra xã hội. Trường là giai đoạn chuyển tiếp, giúp trò thêm kỹ năng để bươn chải ngoài đời. Muốn vậy, trường học phải là nơi mà các em còn được cầm tay để đi tới. Nói theo kiểu xã hội học, trường không là một nhóm nhỏ như gia đình nhưng không được là cả “biển khơi” mà những liên hệ thành vô danh vì như thế các em sẽ… chìm mất đi thôi! Liên hệ giữa thầy và trò là một liên hệ đầy tình người, biết nhau, có trách nhiệm với nhau.

Trò mà học chậm, một phần lỗi là ở thầy. Trò cố học để xứng đáng với công sức mà thầy đã bỏ ra… Trường mà làm tốt liên hệ thầy-trò thì liên hệ giữa người và người trong xã hội sẽ thuận hòa hơn vì trò đã được “tôi luyện” trong những năm dài dưới mái học đường, vì trò đã “tập tành” các hình thức giao tiếp có sự tôn trọng người đối diện. Thầy không chú tâm vào tạo tình người nếu đối diện với sự bon chen giống thương trường!

Kỹ năng tự vấn mình

Đi dạy là một công trình của mỗi ngày, với những học trò khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau. Thường xuyên tự vấn mình, tự nhìn lại để có thể phân tích, lý giải hầu làm tốt hơn. Chắc chắn các bạn giáo viên không bao giờ muốn mình là một cái đĩa cũ. Lúc nào cũng chỉ cho ra một bài hát bất di bất dịch trong suốt đời đi dạy của mình trong khi xã hội quanh ta không ngừng thay đổi; khoa học tiến bộ và nhu cầu của học trò cũng khác đi. Giáo viên không chỉ dừng lại ở tự vấn mình mà còn rèn luyện kỹ năng tự kiểm soát bản thân, lắng nghe cơ thể của mình bên cạnh kỹ năng lắng nghe người khác!

Dĩ nhiên, có vài kỷ thuật cụ thể giúp ta truyền cảm xúc hay tự vấn mình. Nhưng phần lớn các kỹ năng vừa kể trên phải xuất phát từ lòng yêu nghề và nghị lực muốn làm tốt việc dạy học. Đó là một yếu tố vô cùng quan trọng đối với người dìu dắt trẻ con và học trò. Những nước có nền giáo dục tân tiến đều ý thức điều này. Trong quá trình tuyển chọn đầu vào của các trường sư phạm, hội đồng tuyển chọn bao giờ cũng dành một số trắc nghiệm và câu hỏi phỏng vấn để “đo” khả năng về các kỹ năng của ứng viên.

Vậy nên, một số vấn đề được coi là cần thay đổi quan niệm; thay đổi tư duy trong giáo dục hay nói đơn giản hơn là thay đổi cách nghĩ; cách làm trong giáo dục.

Trần Thị Minh Anh

Theo TƯ DUY LẠI GIÁO DỤC của PGS.TS. Lê Kim Long

XEM THÊM:

SỞ HỮU TRÍ TUỆ TỪ TRI THỨC DÂN GIAN
Quyền lực của nhà lãnh đạo xuất phát từ đâu?
Bình đẳng giới là tôn trọng sự khác biệt
LÝ THUYẾT ĐA THÔNG MINH

Previous articleHiểu đúng cấu trúc một phóng sự ảnh…
Next articleTÓM TẮT SÁCH: CÁCH TÂN ĐỂ THẮNG
My mission is to create value in every group, team, and organization I am involved with by sharing all my experience, knowledge, skills, interests, and talents. I am particularly passionate about helping others live up to their potential by motivating them through mentoring and powerful conversations and creating cooperation opportunities among people. Being highly interested in entrepreneurship and leadership, I am passionate about education, technology, and human resources. Thinking big and doing my best in work, I truly believe ambition and high goals are the keys to success. For me, both independence and team-working are important as long as I do not lose my uniqueness. Send me a message so we can connect!!!
0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
5 Comments
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Thiên tỷ
Thiên tỷ
4 days ago

Ở tiểu học, không phải các em đều ngoan ngoãn, nghe lời nên giáo viên cần phải kiên nhẫn, từ từ uốn nắn bằng sự quan tâm của các thầy cô khi ở trường. Không chỉ trong các giờ học mà còn có trong giờ ra chơi, các mối quan hệ bạn bè và gia đình,… để có thể hiểu và kịp giải đáp những thắc mắc khi các em cần hỗ trợ

Dương Ái
Dương Ái
4 days ago

Kỹ năng hoạt động nhóm luôn là kỹ năng cần thiết và quan trọng ở mọi độ tuổi.Bằng cách tổ chức các giờ học, giờ ngoại khóa sẽ rèn cho các em biết hợp tác và làm việc theo nhóm, có tinh thần đồng đội và sẽ chia cùng nhau. Giúp các em dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ bài học một cách sinh động

Yến Nguyễn
Yến Nguyễn
4 days ago

Một nền giáo dục đổi mới để tốt hơn và hình thành kỹ năng sống một năng lực cá nhân mà con người có được thông qua giáo dục hoặc kinh nghiệm trực tiếp, nó giúp cho con người có cách ứng xử tích cực và có hiệu quả, đáp ứng mọi biến đổi của đời sống xã hội, sống khoẻ mạnh, an toàn hơn


Chung Nguyễn
Chung Nguyễn
4 days ago

Để nền giáo dục đạt chất lượng luôn cần những giáo viên tận tâm cống hiến và nâng tầm nét đẹp của giáo dục Việt

Như Ái
Như Ái
4 days ago

Một chút hài hước trong giờ học sẽ lớp không khí trong lớp học thoải mái hơn, học sinh sẽ có một tâm trạng vui vẻ và khiến các em muốn hợp tác