Nghệ thuật, khoa học, tôn giáo là các hình thức nhận thức thế giới cơ bản của loài người; mỗi loại hình nhận thức thế giới đều có cách tư duy khác nhau. Trong đó, nghệ thuật được tư duy bằng hình tượng.

Có thể hiểu rằng, các sản phẩm tinh thần đến từ nghệ thuật đều mang giá trị lớn trong việc truyền tải nội dung, ý nghĩa của sự vật sự việc một cách sinh động và dễ dàng. Góp phần hình thành hệ giá trị con người. Đó là sự riêng biệt mà các loại hình khác không dễ làm được.

Tư duy nghệ thuật là gì?

Đây là hình thức phản ánh thế giới xung quanh con người; giúp con người bộc lộ suy nghĩ, xúc cảm và tư tưởng bản thân. Thông qua sự kết hợp các yếu tố đối nghịch nhau (cái chung-cái riêng, vật chất-tinh thần). Đồng thời vận dụng các phương thức diễn đạt, con người tạo ra những sản phẩm nghệ thuật độc đáo, khác biệt và mang tính đặc trưng.

Về mặt sinh học, hình tượng nghệ thuật mang bản chất gợi mở những hình tượng, xúc cảm. Từ đó, kích thích tầng ý thức, mang lại những đột phá trong tư duy con người.

Điều đặc biệt nhất mà nghệ thuật mang lại là sự gắn kết giữa tình cảm và lý trí. Các tác phẩm là cầu nối giữa người nghệ sĩ và người thưởng thức. Người nghệ sĩ sử dụng tư duy để thể hiện suy nghĩ của mình thông qua lời văn, giai điệu, nhịp thơ, nét vẽ,… một cách có chọn lọc. Nhờ việc các sản phẩm nghệ thuật mang năng lượng tiềm ẩn. Có khả năng lan tỏa, ảnh hưởng cao. Người xem có thể cảm nhận được sắc thái, thông điệp của tác phẩm. Bằng chính cảm xúc của mình, theo một cách rất riêng và đặc biệt.

Có 2 thuộc tính tiêu biểu của tư duy nghệ thuật mang giúp chúng ta “nhào nặn” các tác phẩm

  • Tính ước lệ: là công cụ giúp nghệ thuật đi sâu vào thế giới bên trong con người.
  • Tính toàn vẹn: là sự tác động qua lại giữa các chi tiết lớn nhỏ ở các mức độ khác nhau. Tạo nên màu sắc riêng cho từng sản phẩm nghệ thuật.

Hình tượng nghệ thuật là thành quả của tư duy sáng tạo có định hướng của nghệ sỹ. Là một “tín hiệu thẩm mỹ đặc biệt”. Tín hiệu này là sự cô đọng của những thông điệp cốt lõi mà người nghệ sĩ muốn truyền tải. Nó phản ánh cuộc sống ở nhiều góc độ khác nhau; giúp truyền tải một cách chân thật ước mơ và lý tưởng của người nghệ sỹ chân chính.

Ngoài ra, hình tượng nghệ thuật bao hàm các tầng lớp ý nghĩa nông-sâu. Giúp con người dễ dàng thể hiện những “bề mặt thực tại và chiều sâu tư tưởng” trong các tác phẩm nghệ thuật:

(1) Tầng vật chất: từ ngữ, âm thanh, đường nét, màu sắc, ánh sáng… và những sự kết hợp của chúng; 
(2) Tầng tâm lý: chứa đựng tình cảm; xúc cảm nghệ thuật, qua đó tạo nên tính tượng trưng và biểu tượng; 
(3) Tầng trừu tượng: chứa đựng tư tưởng, tình cảm, trí tuệ, các lớp ý nghĩa.

Tư duy nghệ thuật quan trọng đến mức nào?

Sáng tạo nghệ thuật không chỉ bao trùm các tầng ý thức. Mà cả các tầng tiềm thức và vô thức trong toàn bộ hệ thống tâm lý. Hay trong toàn bộ quá trình tư duy của con người. Đồng thời tư duy nghệ thuật là tư duy bằng hình tượng; tức là tư duy bậc cao ở khâu biểu tượng – khâu liên quan chặt chẽ nhất với trực giác. Vì vậy có thể nói, tư duy nghệ thuật cũng như các hoạt động nghệ thuật đều mang đặc trưng trực giác.

Sáng tạo nghệ thuật bao trùm các các tầng ý thức; vô thức trong toàn bộ hệ thống tâm lý của con người

Bao quát xung quanh các vấn đề của các loại hình tư duy khác ít nhiều cũng có bóng hình của tư duy nghệ thuật ẩn trong đó. Càng nhiều người tận hưởng được tác phẩm thì càng có nhiều sự đánh giá và nhìn nhận khác nhau. Mối liên kết của tư duy nghệ thuật và các loại hình tư duy khác đều đan xen một cách chặt chẽ và bổ trợ cho nhau. Góp phần gợi mở sự sáng tạo trong lối tư duy. Tạo cái nhìn đa diện hơn về thế giới xung quanh.

Nguyễn Trần Minh Ngọc, quan điểm theo công trình nghiên cứu “Tư duy nghệ thuật Và sản phẩm đặc thù của nghệ thuật” của GS.TS Nguyễn Văn Huyên.

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments